Επάνω Κάστρο

Το «Επάνω Κάστρο» ή «Κάστρο της Φανερωμένης» κτίστηκε από τους Βενετούς στις αρχές του 13ου αι.,όταν κατέκτησαν την Άνδρο μετά την Δ΄ Σταυροφορία και την Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως (1204), της πρωτεύουσας του Βυζαντινού Κράτους.

Οι Βενετοί οχύρωσαν το νησί κτίζοντας τρία Κάστρα, το «Κάτω Κάστρο» στη Χώρα, το «Επάνω Κάστρο» και το «Κάστρο του Μακροτάνταλου», στη βόρεια Άνδρο, απέναντι από την Εύβοια. Οι ανασκαφές στο «Επάνω Κάστρο» έγιναν μεταξύ του 2004 και του 2010 από ομάδα αρχαιολόγων, υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου Αθηνών και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Το «Επάνω Κάστρο» περιβάλλεται από τείχη με μία πυλίδα που σώζεται στο βόρειο τείχος του Κάστρου. Από την μεσαιωνική περίοδο (13ος αι.) σώζονται, εκτός από τα Τείχη, δύο μεγάλες Δεξαμενές (Κινστέρνες), ένας Ομβροσυλλέκτης και ένα ισχυρό τριγωνικό Οχύρωμα που προστάτευε το «Καταφύγιο», κτισμένο στο υψηλότερο τμήμα του Κάστρου, περιβαλλόμενο επίσης από Τείχη. Σώζεται η είσοδος στο Καταφύγιο, λίγα ερείπια από κτίσματα και μία μικρή Δεξαμενή (Κινστέρνα) σε καλή κατάσταση. Μέσα στον 16ο αι. οι Βενετοί άρχισαν να υποχωρούν υπό την πίεση των Τούρκων που κατέκτησαν την Άνδρο το 1566. Κατά τον 16ο αι. οι κάτοικοι της περιφέρειας βρήκαν καταφύγιο μέσα στα τείχη του εγκαταλειμμένου Κάστρου για να προστατευθούν από τις επιδρομές των πειρατών. Έκτισαν σπίτια, φούρνους και ένα μικρό ορθόδοξο ναό. Πιθανόν, μέσα στον 18ο αι., και αφού οι κίνδυνοι είχαν εκλείψει, οι κάτοικοι του «Επάνω Κάστρου» άρχισαν να το εγκαταλείπουν σταδιακά και ειρηνικά για να εγκατασταθούν σε χωριά έξω από τα Τείχη. Οι σημερινοί επισκέπτες θα βρουν στο «Επάνω Κάστρο» πινακίδες με πληροφορίες για τα ερείπια. Ελένη Δεληγιάννη - Δωρή, τ. επίκουρη καθηγήτρια Βυζαντινής Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών